Даночни прагови за фирми во Македонија

Кога се отвора фирма или кога постоечка фирма почнува да расте, едно од најважните прашања е: кои даноци треба да се плаќаат и кога фирмата станува обврзник за одреден данок? Во пракса, многу сопственици на мали бизниси ги мешаат праговите за ДДВ, данок на вкупен приход и данок на добивка. Токму затоа е важно овие правила да се разберат навреме, бидејќи погрешното планирање може да доведе до дополнителни обврски, казни, камати или погрешна даночна стратегија.

Во Македонија постојат неколку важни прагови кои најчесто ги засегаат микро и малите фирми: праг за ДДВ регистрација, праг до 3.000.000 денари, праг од 3.000.001 до 6.000.000 денари и праг над 6.000.000 денари. Дополнително, посебно внимание треба да се посвети на тоа кои трошоци се сметаат за оправдани деловни трошоци, а кои се третираат како непризнаени расходи за даночни цели.

Праг за ДДВ регистрација – 2.000.000 денари

Првиот важен праг е 2.000.000 денари вкупен промет. Даночните обврзници кои во претходната календарска година оствариле вкупен промет повисок од 2.000.000 денари се обврзани за регистрација за ДДВ. Исто така, ако во текот на календарската година го надминат овој праг, имаат обврска да се регистрираат за целите на ДДВ.

Ова значи дека фирма која има, на пример, приход од 2.100.000 денари не може автоматски да се третира како „мала фирма без ДДВ обврска“. Во моментот кога ќе се надмине прагот, треба да се провери обврската за ДДВ регистрација. Ова е посебно важно кај фирми кои брзо растат, кај онлајн продажба, услуги, трговија, угостителство, консалтинг и слични дејности.

Важно е да се разбере дека ДДВ не е исто што и данок на добивка. ДДВ е данок на промет, односно данок кој се пресметува на прометот на добра и услуги, додека данокот на добивка се однесува на резултатот од работењето, односно на добивката.

Приход до 3.000.000 денари – даночно ослободување, но не „од сите даноци“

Кај трговските друштва кои ги исполнуваат условите за поедноставен даночен режим, ако вкупниот приход остварен во годината не го надминува износот од 3.000.000 денари, тие се ослободени од обврската за плаќање на годишен данок на вкупен приход. Ова ослободување е уредено во делот за поедноставен даночен режим за трговски друштва.

Сепак, ова не значи дека фирмата е „ослободена од сите даноци“. Таа и понатаму може да има други обврски, како на пример: персонален данок при исплати кон физички лица, придонеси и данок за плати, ДДВ обврска ако го надмине прагот од 2.000.000 денари, административни такси, даноци по основ на одредени исплати и други законски обврски.

Практичен пример: фирма има вкупен приход од 2.800.000 денари. Според прагот за годишен данок на вкупен приход, таа може да биде ослободена од плаќање на тој данок. Но ако прометот за ДДВ цели го надминал прагот од 2.000.000 денари, треба да се анализира дали фирмата има обврска за ДДВ регистрација. Затоа не треба да се гледа само еден праг, туку целата даночна слика.

Приход од 3.000.001 до 6.000.000 денари – избор меѓу ДБ и ДБ-ВП

За трговските друштва кои остваруваат вкупен приход од 3.000.001 до 6.000.000 денари, постои можност да се определат за плаќање годишен данок на вкупен приход преку образец ДБ-ВП, наместо класичен данок на добивка. УЈП наведува дека ова важи за трговски друштва кои вршат стопанска дејност, освен банкарска, финансиска, осигурителна дејност и дејности од областа на игрите на среќа и забавните игри.

Данокот на вкупен приход се пресметува по стапка од 1% од вкупниот приход искажан во Билансот на успех во годишната сметка и финансиските извештаи.

Ова може да биде поволно за фирми кои имаат повисока добивка и релативно малку трошоци. На пример, ако фирма има приход од 5.000.000 денари и малку трошоци, плаќање 1% на вкупен приход може да биде поедноставно и поевтино од класичен данок на добивка. Но ако фирмата има големи реални трошоци и мала добивка, класичниот ДБ може да биде подобра опција.

Тука мора да се внимава: еднаш избраниот модел не може слободно да се менува секоја година. Според УЈП, избраниот модел не може да се менува во наредните три години, вклучувајќи ја и годината за која се плаќа данок на вкупен приход, ако и понатаму се остварува приход во законскиот опсег.

Над 6.000.000 денари – класичен данок на добивка

Кога фирмата ќе оствари вкупен приход над 6.000.000 денари, таа не може да остане во режимот на годишен данок на вкупен приход. Во тој случај се применува класичен режим на данок на добивка, преку образец ДБ. Ако фирмата била во режим на ДБ-ВП, а го надмине максималниот праг, платениот данок на вкупен приход се смета како аконтација на данокот на добивка.

Стапката на данокот на добивка во Македонија изнесува 10%. Даночната основа се утврдува од сметководствената бруто добивка, односно разликата меѓу вкупните приходи и вкупните расходи, зголемена за непризнаените расходи и помалку искажаните приходи за даночни цели.

Ова значи дека кај ДБ не се гледа само приходот, туку се анализира целото работење: приходи, расходи, документација, оправданост на трошоците, поврзаност со дејноста и законските ограничувања.

Кои трошоци се оправдани трошоци?

Оправдан трошок е трошок кој е поврзан со вршење на дејноста на фирмата, има економска логика, е документиран и е направен за потребите на работењето. Во пракса, за еден трошок да биде прифатлив, треба да може да се одговори на неколку прашања: дали трошокот е поврзан со дејноста, дали има фактура или друг валиден документ, дали е платен преку соодветен начин, дали е разумен според обемот на работењето и дали може да се објасни пред даночна контрола.

Како оправдани трошоци најчесто се сметаат: набавка на стоки за продажба, материјали за производство, канцелариски материјали, закупнина за деловен простор, сметки за струја, вода, интернет и телефон поврзани со работењето, плати и придонеси за вработени, сметководствени услуги, правни услуги, маркетинг услуги, софтвер, лиценци, одржување на опрема, службени патувања со уредна документација, гориво за службени возила, банкарски провизии, амортизација на средства и други трошоци кои се директно или индиректно поврзани со дејноста.

На пример, ако фирма за консалтинг плаќа софтвер за фактурирање, тоа е оправдан трошок. Ако трговска фирма купува стока за препродажба, тоа е оправдан трошок. Ако фирма плаќа реклама на социјални мрежи за промоција на своите услуги, тоа исто така може да биде оправдан трошок, доколку има уредна документација и врска со дејноста.

Што се непризнаени расходи?

Непризнаени расходи се трошоци кои во сметководството можеби се евидентирани како расход, но за даночни цели не се признаваат или се признаваат само до одреден лимит. Законот за данок на добивка наведува дека како непризнаени расходи се сметаат расходите кои не се поврзани со вршење на дејноста, односно не се непосреден услов за извршување на дејноста и не се последица од вршењето на дејноста.

Во пракса, како ризични или непризнаени расходи може да се јават: приватни трошоци платени преку фирма, трошоци без валидна фактура, трошоци без јасна деловна цел, исплати над законски дозволените износи, камати за кредити кои не се користат за дејноста, дел од трошоци за репрезентација ако не се соодветно документирани, трошоци за лични потреби на сопственикот, набавки кои немаат врска со дејноста, ненаплатени побарувања кои не ги исполнуваат условите за даночно признавање и слично.

Пример: ако фирма која врши ИТ услуги купи професионален лаптоп за работа, тоа е логичен и оправдан трошок. Но ако истата фирма плати приватен семеен одмор и го евидентира како деловен трошок, тоа е сериозен даночен ризик. Исто така, ако има фактура, но нема реална врска со дејноста, самата фактура не е доволна за трошокот да биде признат.

Практичен заклучок

Даночните прагови треба да се следат во текот на целата година, а не само при изработка на годишната сметка. Најважните прагови се: 2.000.000 денари за ДДВ регистрација, до 3.000.000 денари за ослободување од годишен данок на вкупен приход, од 3.000.001 до 6.000.000 денари за можност за ДБ-ВП со 1%, и над 6.000.000 денари за класичен данок на добивка преку ДБ со стапка од 10%.

Секој сопственик на фирма треба да разбере дека најнискиот данок не секогаш значи најдобра опција. Понекогаш ДБ-ВП е поволен, но понекогаш класичниот даночен биланс е подобар избор. Одлуката треба да се донесе врз основа на приходите, трошоците, профитабилноста, плановите за раст и видот на дејноста.

За безбедно работење, најважно е секој трошок да биде реален, документиран и поврзан со дејноста. Добрата сметководствена евиденција не служи само за поднесување пријави, туку и за правилно планирање, заштита при контрола и носење подобри деловни одлуки.

Riva Consulting им помага на фирмите правилно да ги следат даночните прагови, да изберат соодветен даночен режим и да ги организираат трошоците на начин кој е усогласен со законските правила и реалното работење.